Dwudziestolecie miedzywojenneRamy czasowe: w porównaniu do innych epok, łatwo wyodrębnić, dzięki doniosłym wydarzeniom historycznym – odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku i wybuch II wojny światowej – 1 września 1939 roku.
Podstawowe wyznaczniki:
- programowe zerwanie z dorobkiem lirycznym Młodej Polski (opozycja wobec modernizmu),
- sprzeciw wobec panującej w poprzedniej epoce manierze (ustabilizowany zespół nastrojowych motywów, luźna impresjonistyczna konstrukcja wiersza, słownictwo),
- wyjście poezji na ulicę, wprowadzenie mowy potocznej do liryki, dążenie do uproszczenia poezji (nurt franciszkański), kreacja podmiotu lirycznego na zwykłego człowieka.
Główne tematy i koncepcje poetyckie dwudziestolecia międzywojennego:
- poszerzenie tematyczne poezji (tematy obyczajowe, z życia codziennego, opisy przedmiotów),
- odrzucenie hierarchii tematów,
- obniżanie stylów, rezygnacja z tematów wysokich (hymn, modlitwa),
mowa potoczna,
- odkrycie codzienności, przedmiotem poezji świat współczesny, świat plebejski (początkowo tematyka franciszkańska, głównie wprowadzenie do poezji plebejusza z miejskich przedmieść),
- miasto – dwie sprzeczne wizje – miejsce szerzącego się zła, a z drugiej strony zachwyt metropolią i jej możliwościami, fascynacje cywilizacyjne może przeciwstawić koszmarowi miasta,
- masa – tłum miejski, postawy kolektywistyczne,
- maszyna – przykład racjonalności działania (odkryta przez Awangardę krakowską), technicystyczny język, motyw pracy miejskiej,motyw miejskiej rozrywki, motyw sportu,
- obok realności fantastyka i groteska, łączenie tych nurtów (fantastyczny reportaż),
- nowy wymiar liryki miłosnej – zliberalizowanie normy intymności, brak idealizacji ciała,
- poezja miłosna „schodzi na ulicę”,
- pierwsze lata – świat widzialny, konkret, rezygnacja z wielkich problemów,
- poezja religijna – zeświecczenie symboliki religijnej, występowanie form takich jak litania czy modlitwa (Emil Zegadłowicz, Wojciech Bąk),
- dwa podstawowe sposoby rozumienia poezji: utwór jako konstrukcja (budowanie od nowa świata w języku wyobraźnia jako czynnik konstrukcyjny), utwór jako wizja (swobodny przepływ obrazów, widzenie, sen),
- domeną wyobraźni – groteska (dekompozycja elementów świata, a następnie układ sprzeczny z logiką) – kategoria uniwersalna,
charakterystyczna dla całej epoki (wersja ludyczna i katastroficzna).
Gatunki dwudziestolecia międzywojennego:
- zaprzeczenie kategorii gatunku nie znalazło pokrycia w praktyce poetyckiej,
- niepowtarzalność reguł wyłącznie jako hasło programowe,
- gatunki tradycyjne – reaktywowanie ody, elegii (składnik tradycji literackiej); sonety (Słonimski), ballady (Leśmian),
- gatunki nowe – wiersze-monodramy – wypowiedzi w jednostronnym dialogu, osadzone we współczesnym obyczaju miejskim (Skamandryci), oktostychy (Iwaszkiewicz)
- nobilitacja gatunków niskich (ballada podwórzowa, piosenka kabaretowa, skecz,
- aktywność form dziennikarskich.
|